Netcongestie in Nederland: oorzaken en oplossingen

• Netcongestie is een grote belemmering voor de energietransitie in Nederland
• Vrijwel overal zijn er netcongestieproblemen, vooral voor grootverbruikers
• Daardoor zijn er lange wachttijden het verkrijgen van transportcapaciteit voor afname en teruglevering op het elektriciteitsnet
• Oplossingen zijn onder meer netverzwaring en netcongestiemanagement
• Zo wil de overheid netcongestie aanpakken: Landelijk Actieprogramma Netcongestie 
• Dit zijn 5 manieren om als ondernemer netcongestieproblemen op te lossen

1. Sterke groei opwek duurzame energie
   De sterke groei van wind- en zonne-energie in Nederland zorgt voor een enorme toename van het vaak onvoorspelbare aanbod van duurzame elektriciteit. Windparken en zonneparken staan vaak op plekken waar nauwelijks tot geen vraag naar elektriciteit is – zoals in grote polders. Of ze zijn gebouwd in relatief afgelegen gebieden; daardoor ontstaat er tijdens uren van zon en wind veel druk op het net. Bovendien zijn ze vaak ‘decentraal’ gebouwd, in gebieden waar de netspanning lager is (lage netvlakken). Deze netten zijn niet bedoeld om zoveel elektriciteit over te transporteren. 
   
   Onvoorspelbaar aanbod wind- en zonne-energie
   Wind- en zonne-energie zijn afhankelijk van het weer en kunnen daarom variëren. Zo kunnen zonnepanelen op een zonnige dag veel energie opwekken, terwijl ze op een bewolkte dag veel minder energie leveren. Dat leidt tot een onvoorspelbaar aanbod van wind- en zonne-energie. En dus tot mogelijke overbelasting van het netwerk tijdens piekopwekkingsmomenten.
   
   
2. Groei vraag naar elektriciteit op piekmomenten 
   De totale elektriciteitsvraag in Nederland is de afgelopen jaren nauwelijks gestegen. Toch neemt de vraag naar elektriciteit door elektrificatie, onder andere in de industrie, op piekmomenten sterk toe. Dat leidt weer tot netcongestie.
   
   
3. Beperkte capaciteit en een deels verouderd netwerk
   Het huidige elektriciteitsnet kan de piekbelastingen niet altijd aan. De oorzaak: veel delen van het net zijn verouderd. Ze zijn niet ingericht op de pieken van de vraag naar en het aanbod van duurzame elektriciteit. Met als gevolg: netcongestie.

1. Netversterking en -uitbreiding
   Netversterking en -uitbreiding zijn uiteindelijk dé oplossing om netcongestie op lange termijn te voorkomen. Daarbij gaat het om de aanleg van nieuwe hoogspanningslijnen en het upgraden van bestaande netwerken om de capaciteit te verhogen. Tot het zover is, zijn er andere oplossingen nodig om iedereen toch van voldoende elektriciteit te voorzien. 
   
   
2. Congestiemanagement
   Netbeheerders passen congestiemanagement toe om te voorkomen dat het net overbelast raakt. Dit houdt in dat ze partijen een vergoeding geven om hun afname of aanbod van elektriciteit aan te passen aan de vraag van de netbeheerder. Ook stimuleren netbeheerders efficiënt netgebruik met nieuwe contractvormen.
   
   Eneco helpt lokale overschotten en tekorten op te vangen
   Eneco is een van de ongeveer veertig zogeheten Congestion Service Providers (CSP) in Nederland. Als CSP zorg je ervoor dat je plaatselijke stroomoverschotten en -tekorten opvangt als een netbeheerder aangeeft dat hij netcongestie verwacht. Dat doet Eneco op twee manieren:
   
   Optimale afstemming: soms tijdelijk wind- en zonneparken ‘uitzetten’
   Aan de ene kant door alle opwek-, verbruik- en opslagsystemen van Eneco zo optimaal mogelijk op elkaar af te stemmen, zoals windparken. Dit betekent dat Eneco op piekmomenten op verzoek van de netbeheerders bepaalde wind- en zonneparken tijdelijk ‘uitzetten’.
   
   Slimme energiesturing
   En aan de andere kant door slimme energiesturing. Samen met ondernemers kijkt Eneco hoe je als ondernemer je energieverbruik, eigen opwek en eventuele batterij-opslag optimaal kunt afstemmen op het net en op verschillende energiemarkten. Dat betekent bijvoorbeeld dat je tijdens piekmomenten tijdelijk minder energie verbruikt en op momenten met een kleinere vraag op het net juist meer elektriciteit afneemt. 
   
   
3. Peak shaving
   Energieopslag is onmisbaar voor het balanceren van vraag en aanbod van elektriciteit. Steeds meer bedrijven en organisaties nemen hun toevlucht tot energieopslag om problemen met netcongestie te vermijden door peak shaving: ‘het verplaatsen van de piek’. Dat doen ze door op momenten dat de vraag piekt, zelf elektriciteit aan het net te leveren. En andersom, als het aanbod piekt, extra elektriciteit af te nemen en op te slaan. Ook Eneco werkt met energieopslag. Zo staat in Lelystad de ‘GIGA Buffalo’: de grootste batterij van Nederland. Eneco zet de Buffalo in om pieken in de vraag naar energie op te vangen met duurzame stroom die is opgeslagen in de batterij. 
   
   
4. Landelijk Actieprogramma Netcongestie
   Het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) is een gezamenlijk platform van overheden, netbeheerders en marktpartijen om de problemen met netcongestie in Nederland aan te pakken. 
   Het programma is in december 2022 opgezet met als doel het elektriciteitsnet klaar te maken voor de energietransitie en de toenemende vraag naar elektriciteit.
   
   Belangrijkste doelen 
   De belangrijkste doelen van het LAN zijn:
   
   1. Het beperken en voorkomen van problemen met het overbelaste elektriciteitsnet
   2. Het voorbereiden van het elektriciteitsnet op het veranderende energiesysteem
   
   Drie speerpunten: sneller bouwen, beter benutten & slimmer inzicht
   Het LAN werkt met drie speerpunten om deze doelen te bereiken:
   
   1.Sneller bouwen: Het versneld uitbreiden van het elektriciteitsnet door:
   - Korter maken van voorbereidingstijden
   - Versnelling van de daadwerkelijke bouw
   - Betere samenwerking tussen overheden, netbeheerders en marktpartijen
   
   2. Beter benutten: Het efficiënter gebruiken van de bestaande netcapaciteit door:
   - Aanpassing van regels
   - Invoering van nieuwe contractvormen en nettarieven
   - Optimaal benutten van de ruimte in de Netcode Elektriciteit
   
   3. Slimmer inzicht: Het verbeteren van inzicht in vraag en aanbod van elektriciteit

Welke concrete maatregelen neemt de overheid nu al om de problemen met netcongestie op te lossen?

1. Versnelde uitbreiding van het elektriciteitnet:
   - Netbeheerders investeren fors, met uitgaven die oplopen naar €8 miljard per jaar vanaf 2025.
   - De overheid zorgt voor beschikbare grond voor netuitbreiding en streeft naar snellere vergunningverlening voor uitbreidingsprojecten.
   
   
2. Tijdelijke oplossingen:
   - Inzet van extra elektriciteitsinstallaties zoals batterijen om piekmomenten op te vangen.
   - Onderzoek naar de mogelijkheid om het elektriciteitnet tijdelijk zwaarder te belasten.
   - In uitzonderlijke gevallen: tijdelijke inzet van noodgeneratoren tijdens piekmomenten.
   
   
3. Slimmer benutten van het elektriciteitsnet:
   - Stimuleren van minder elektriciteitsgebruik door huishoudens tijdens piekuren (16-21 uur).
   - Afspraken met grootverbruikers over verminderd elektriciteitsgebruik tijdens piekmomenten, met vergoeding door netbeheerders.
   
   
4. Vraag en aanbod beter afstemmen:
   - Investering van €166 miljoen in energiehubs, waar bedrijven in elkaars buurt hun energievraag en -aanbod op elkaar afstemmen.
   - Sinds 2024 kunnen bedrijven beschikbare elektriciteit met elkaar delen via groepscontracten.
   
   
5. Wetgeving en regelgeving:
   - De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft acht besluiten genomen over maatregelen tegen netcongestie, waaronder nieuwe tariefprikkels en contractvormen voor efficiënter netgebruik.
   - Aanscherping van regels over het inleveren van ongebruikte transportcapaciteit

Met de volgende vijf oplossingen kun je als ondernemer de problemen met netcongestie zelf voor een deel aanpakken:

1. Energieverbruik verminderen en spreiden
   - Investeer in energiezuinige apparatuur en verlichting
   - Spreid het opstarten van energieverbruikende processen over de dag
   - Verschuif energieverbruik naar rustige uren (buiten 16:00-21:00)
   
   
2. Lokale energieopslag gebruiken
   - Installeer batterijsystemen om pieken in verbruik en opwekking op te vangen
   - Gebruik opgeslagen energie tijdens piekuren om het net te ontlasten of juist te leveren bij een grote vraag.
   
   
3. Slimme energiemanagementsystemen toepassen
   - Zet een energiemanagementsysteem in om je verbruik te meten en te optimaliseren
   - Gebruik automatisering om apparatuur aan of uit te schakelen afgestemd op de netbelasting
   
   
4. Samenwerken met andere bedrijven
   - Sluit je aan bij of start een energyhub op je bedrijventerrein
   - Deel een fysieke aansluiting op het net met naburige bedrijven via cable pooling, om toch toegang te krijgen tot het net. 
   
   

Zo kun je je energiekosten verlagen én bijdragen aan het verminderen van netcongestie. Op de website Ondernemen.nl vind je nog meer tips die je als ondernemer alleen of samen met anderen kunt gebruiken.